Uluslararası Elektrik ve Elektronik Mühendisleri Enstitüsü (IEEE), Çin’in nadir toprak elementlerine yönelik ihracat kontrollerinin veri merkezleri üzerinde baskı oluşturmaya başladığı konusunda uyarıda bulundu. IEEE Spectrum’da yer alan analize göre, özellikle bilgi teknolojileri bileşenlerinde kritik rol oynayan itriyum ve erbiyum elementlerinin tedarikinde ciddi aksamalar yaşanıyor. 2025 yılında zorunlu lisans kapsamına alınan itriyumun Çin’den yapılan ihracatı, geçen yıla kıyasla %75 oranında gerilemiş durumda.
Elektronik devrelerdeki seramik kapasitörlerden beyaz LED panellere kadar geniş bir kullanım alanına sahip olan itriyum ile fiber optik hatlardaki sinyal güçlendiricilerde kullanılan erbiyum, veri merkezlerinin kesintisiz çalışması için hayati önem taşıyor. Küresel itriyum madenciliğinin %90’ını elinde bulunduran Çin, hem itriyum oksit hem de erbiyum oksit gibi sanayi tipi işlenmiş ürünlerde fiilen tekel konumunu koruyor.
Kasım Ayındaki Süre Sonu ve Ticaret Gerilimi 
Pekin yönetimi, ABD’nin tarife kararlarına karşılık olarak başlattığı ihracat kısıtlamalarını sertleştirmiş ve Çin menşeli nadir elementleri içeren ürünlerin sevkiyatını izne bağlamıştı. Erbiyumun da dahil olduğu genişletilmiş ikinci yaptırım dalgası, yürütülen müzakereler sonucunda Kasım 2025’te bir yıllığına dondurulmuştu. Kasım 2026’da bu sürenin dolmasıyla birlikte Pekin’in kısıtlamaları yeniden devreye alıp almayacağı veya kapsamını genişletip genişletmeyeceği netleşecek.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre nadir toprak elementleri, coğrafi çeşitliliğin en düşük olduğu kritik maden grubu olmaya devam ediyor. Çin, madencilik üretiminin yaklaşık %60’ını, rafine ve ayrıştırma kapasitesinin ise %91’ini kontrol ediyor.
ABD’nin Çin Tekeline Karşı Attığı Adımlar
Washington yönetimi, Çin bağımlılığını azaltmak amacıyla karşı hamlelerini hızlandırdı. ABD Savunma Bakanlığı, Brezilya’daki bir tesisten mıknatıs hammaddesi tedarik etmek için 750 milyon dolarlık yatırım açıklarken, Enerji Bakanlığı da işleme ve geri dönüşüm projelerine 500 milyon dolar kaynak ayırdı. Şubat ayında 54 ülkeyle kritik maden tedarik anlaşmaları imzalanırken, ABD İthalat-İhracat Bankası desteğiyle 10 milyar dolarlık “Project Vault” stratejik maden rezervi fonu duyuruldu.
Bu projelerin faaliyete geçmesinin zaman alacak olması nedeniyle, kasım ayındaki inceleme dönemi öncesinde iki ülke liderinin gerçekleştireceği zirve küresel teknoloji tedarik zincirinin geleceğinde belirleyici bir rol oynayacak.
